Desde o 3 de abril de 2025 hai un paso obrigatorio antes de acudir a un xulgado civil. É un requisito recente e aínda pouco coñecido.
Que esixe a lei
A Lei Orgánica 1/2025 establece que, para que se admita a trámite unha demanda na orde civil e mercantil, hai que acreditar que se intentou previamente un medio axeitado de solución de controversias. Sen esa acreditación, o xulgado non admite a demanda.
O nome técnico é requisito de procedibilidade.
Que medios valen
A mediación é un deles, pero non o único. A lei admite varias vías:
- Mediación.
- Conciliación privada.
- Oferta vinculante confidencial.
- Opinión dunha persoa experta independente.
- Dereito colaborativo.
- Negociación directa entre as propias persoas ou entre os seus avogados.
Cada unha ten a súa lóxica e o seu custo, e non todas encaixan en calquera asunto. A negociación directa é a máis barata. A mediación achega unha terceira persoa imparcial que conduce a conversa, e adoita funcionar mellor cando a relación entre as persoas implicadas vai continuar despois: veciños, socios, arrendador e inquilino.
O que non está suxeito ao requisito
Non todos os asuntos o están. Quedan fóra, entre outros, os procesos sobre dereitos fundamentais, os de filiación, os relativos á protección de menores, os de capacidade, os procesos de execución, as medidas cautelares e determinados expedientes de xurisdición voluntaria.
Convén comprobalo caso por caso antes de dar por feito que fai falta, e comprobalo con quen vaia presentar a demanda.
Que queda documentado
Se se acode á mediación con este propósito, do procedemento queda constancia documental, tanto se remata en acordo coma se non. Ese documento é o que acredita o intento.
Ademais, a solicitude de mediación interrompe a prescrición e suspende a caducidade das accións. Intentalo non consome tempo procesual.
Iso si, o reloxo volve correr ao rematar. Se a negociación acaba sen acordo, a demanda ten que presentarse dentro do ano seguinte para que o requisito se teña por cumprido.
Que cambia
Durante anos, propoñer unha mediación nun conflito civil equivalía a pedir un favor: a outra persoa podía ignorar a proposta sen consecuencia ningunha.
Agora a conversa previa forma parte do camiño cara ao xulgado. Iso non obriga a ninguén a chegar a un acordo, porque a voluntariedade segue rexendo a mediación e ninguén está obrigado a permanecer nela nin a concluíla con acordo. O que a reforma esixe é intentalo unha vez.
En asuntos de comunidade de propietarios, de arrendamento ou entre socios, moitos conflitos chegan ao xulgado sen que as persoas implicadas manteñan antes unha conversa ordenada.