As tres son vías para resolver un conflito sen chegar a unha sentenza, e diferéncianse en quen toma a decisión final.
Mediación
Deciden as persoas implicadas. O mediador conduce a conversa, ordena o que está en xogo e axuda a que as propostas saian de quen ten o problema, pero non propón ningunha nin valora cal é mellor.
Por iso, se non hai acordo, non hai resultado. Ninguén pode ser obrigado a asinar. E o que se fale queda cuberto pola confidencialidade, de modo que non se pode achegar despois nun xuízo.
Está regulada na Lei 5/2012 para os asuntos civís e mercantís.
Conciliación
Decide un terceiro só se as persoas implicadas o aceptan, pero ese terceiro si pode propoñer. O conciliador escoita as dúas, fórmase un criterio e pon enriba da mesa unha saída concreta.
Para un conflito no que as persoas están bloqueadas e buscan que alguén apunte unha saída, a conciliación encaixa mellor. Para un no que a relación vai continuar despois, e no que importa que o acordo o sintan propio, encaixa mellor a mediación.
A Lei Orgánica 1/2025 incorporou a conciliación privada entre os medios axeitados de solución de controversias.
Arbitraxe
Decide o árbitro e a súa decisión impónse. Quen recorre a el acorda de antemán someterse á súa decisión, e o laudo que dite obriga e ten forza executiva.
É a vía máis parecida a un xuízo das tres, e a única na que se renuncia a decidir. A cambio permite escoller a quen resolve, algo que en asuntos técnicos conta.
Como escoller
Tres criterios axudan a situar o caso.
- Quen decide. Se quere conservar o control da decisión, mediación: é a única das tres na que ninguén pode impoñer nada.
- Se a relación continúa. Veciños, socios, unha familia, un arrendador e un inquilino que van seguir véndose. Canto máis continúa a relación, máis pesa o modo en que se resolve e non só o resultado.
- Se o desacordo é técnico. Cando o que separa as persoas é un feito verificable e non o que cada unha necesita, a arbitraxe ou o ditame dunha persoa experta resolven antes.
Un apuntamento práctico
Desde abril de 2025, para presentar unha demanda civil ou mercantil hai que acreditar o intento dun medio axeitado de solución de controversias. A mediación serve, a conciliación privada tamén, e hai máis vías admitidas.
A arbitraxe, en cambio, non é un trámite previo ao preito senón unha alternativa a el: quen a pacta non acode despois ao xulgado a discutir o fondo.