Un centro cun servizo de mediación en marcha que detecta un caso de acoso pode derivalo aí, e non é o procedemento que corresponde.
A condición que falla
A mediación sostense sobre un suposto: que as dúas persoas están en condicións de negociar en igualdade. Que ningunha ten poder sobre a outra, que ambas poden expresarse con liberdade e que ambas poden dicir que non.
No acoso escolar esa condición non se cumpre por definición. O que distingue o acoso dun conflito ordinario é precisamente a existencia dun desequilibrio de poder entre quen agride e quen o sofre, sostido no tempo e con intención de danar.
Sentar as dúas persoas con esa asimetría intacta coloca a quen sofre o acoso na posición de negociar con quen o exerce, e a miúdo de facelo diante del. A intervención pode reforzar o dano en lugar de reparalo.
Como distinguilos
Un conflito ordinario entre iguais adoita reunir estas características: as dúas persoas teñen unha versión que soster, o episodio é puntual ou recente e o desencadeante é identificable.
O acoso presenta outras tres, que hai que buscar activamente:
- Desequilibrio de poder. Non sempre é físico. Pode ser numérico, social ou baseado no estatus dentro do grupo.
- Repetición. Trátase dun patrón sostido no tempo, non dun episodio illado.
- Intencionalidade. Búscase facer dano; non é un efecto colateral dunha discusión.
Cando aparecen as tres, o procedemento que corresponde é o protocolo de acoso, que a Lei Orgánica 8/2021 obriga todos os centros a ter establecido.
Que papel lle queda entón á mediación
A maior parte dos casos que atende un servizo de mediación escolar non son acoso. Son conflitos ordinarios: insultos, exclusións puntuais, disputas polo uso dun espazo, malentendidos que escalan. No estudo dispoñible sobre Primaria en España, dos 101 casos atendidos polo alumnado mediador a violencia verbal foi a categoría máis frecuente, seguida da violencia física directa e da exclusión social.
Eses conflitos, atendidos a tempo, son os que nalgúns casos derivarían en algo peor. Aí está o valor preventivo da mediación.
Hai ademais un efecto documentado sobre o grupo. Os programas de axuda entre iguais mobilizan a quen observa sen intervir, que adoita ser a maioría, e esa mobilización reduce a marxe de actuación de quen agride. A investigación sobre acoso leva décadas sinalando o papel das persoas espectadoras.
A regra práctica
Se ao valorar un caso aparecen desequilibrio de poder, repetición e intención, non se media: actívase o protocolo.
E convén que esa regra estea escrita no propio programa de mediación desde o principio, non deixada ao criterio de quen reciba o caso. O alumnado mediador ten que saber recoñecer os indicios e saber que a súa función nese momento é avisar, non intervir.