En moitos plans de convivencia as dúas expresións aparecen mesturadas, ás veces no mesmo parágrafo. Son figuras diferentes: cada unha esixe unha formación propia e ten funcións e riscos distintos.
Alumnado axudante
É unha figura de prevención e acompañamento. O alumnado axudante está atento ao que pasa no patio e na aula, achégase a quen está só, avisa cando detecta algo que non vai ben e serve de ponte co profesorado.
Non conduce un procedemento. Non hai fases, nin acordo escrito, nin acta. O que hai é presenza e dispoñibilidade: o alumnado detecta boa parte dos conflitos antes ca o profesorado.
A formación necesaria é máis curta e o risco de que algo saia mal, menor.
Alumnado mediador
Intervén nun conflito concreto, entre dous compañeiros ou compañeiras que aceptan participar, seguindo un procedemento con fases: acollida e regras, exposición de cada persoa, aclaración do que está en xogo, propostas e acordo.
Para iso fai falta saber escoitar sen tomar partido, resistir a tentación de decidir quen ten razón, manexar a quenda de palabra cando as dúas persoas se interrompen e recoñecer cando hai que parar e avisar a unha persoa adulta.
E fai falta supervisión: un servizo de mediación entre iguais sen profesorado que revise os casos deixa nenas e nenos xestionando conflitos alleos sen apoio.
Por que importa a distinción
Por tres motivos.
O primeiro, a formación. Anunciar mediación entre iguais e formar o alumnado como axudante deixa o equipo sen as ferramentas que o procedemento esixe.
O segundo, os límites. O alumnado mediador ten que saber cando non se media. Se ao valorar un caso aparecen desequilibrio de poder, repetición e intención de danar, o que corresponde é o protocolo de acoso, e a súa función nese momento é avisar, non intervir. Esa regra ten que estar escrita no programa, non deixada ao criterio de quen reciba o caso.
O terceiro, o que o centro di de si mesmo. Un plan de convivencia que anuncia un equipo de mediación describe algo concreto. En Galicia, ademais, o Decreto 8/2015 dá por suposto que existe alumnado formado e cualificado para intervir nos supostos menos graves de acoso, sen dicir quen o forma nin con cantas horas.
Como encaixan as dúas
As dúas figuras compleméntanse. O habitual é comezar pola axuda entre iguais, que é máis sinxela de soster e que crea a cultura previa, e construír sobre ela o equipo de mediación con quen queira seguir.
Ademais, os programas de axuda entre iguais mobilizan a quen observa sen intervir, que adoita ser a maioría do grupo, e esa mobilización reduce a marxe de quen agride. A investigación sobre acoso leva décadas sinalando o papel das persoas espectadoras.